Typologia okresów cywilizacyjnych

5/5 - (2 votes)

Typologię okresów cywilizacyjnych najlepiej zobrazuje wykres zaczerpnięty z pracy A. Piskozuba:

Rys. 1.Postęp techniczny w dziejach ludzkości wg A. Piskozuba.[1]

Trochę inną periodyzację dziejów proponuje Alwin Toffler, który wyróżnia „trzy fale” zderzające się ze sobą i nakładające się na siebie: falę cywilizacji rolniczej, falę cywilizacji przemysłowej i falę cywilizacji poprzemysłowej.[2]

Alvin Toffler był amerykańskim futurystą, pisarzem i socjologiem, który przyczynił się do analizy i prognozowania przyszłości społeczeństw oraz wpływu technologii na ludzkość. W swojej najsłynniejszej książce „Future Shock” (1970) oraz kolejnych dziełach, takich jak „The Third Wave” (1980) i „Powershift” (1990), Toffler przedstawił typologię okresów cywilizacyjnych, która obejmuje trzy fale rozwoju:

  1. Pierwsza fala – cywilizacja rolnicza

Toffler opisuje pierwszą falę jako okres cywilizacji rolniczej, który rozpoczął się wraz z rewolucją neolityczną około 10 000 lat temu. W tym czasie ludzie przeszli z koczowniczego trybu życia opartego na zbieractwie i łowiectwie na osiadły, wynajdując rolnictwo i hodowlę zwierząt. Rewolucja neolityczna pozwoliła na tworzenie osad, miast, a w konsekwencji państw. Pierwsza fala była zdominowana przez pracę fizyczną, rolnictwo oraz produkcję artykułów spożywczych i surowców.

  1. Druga fala – cywilizacja przemysłowa

Druga fala to okres cywilizacji przemysłowej, który rozpoczął się w XVIII wieku z rewolucją przemysłową. W tym czasie nastąpił szybki rozwój nauki, technologii i gospodarki, który przyczynił się do masowej produkcji, urbanizacji i wzrostu zamożności społeczeństw. Druga fala wprowadziła maszyny parowe, fabryki, linie produkcyjne, kolej, a później telegraf, telefon i radio. W cywilizacji przemysłowej kluczową rolę odgrywała centralizacja, hierarchia i biurokracja.

  1. Trzecia fala – cywilizacja informacyjna

Trzecia fala, według Tofflera, to okres cywilizacji informacyjnej, który rozpoczął się w połowie XX wieku. Toffler uważa, że przemiany społeczno-ekonomiczne związane z rozwojem technologii informacyjnych, takich jak komputery, internet i telekomunikacja, są równie istotne, jak te związane z rewolucją przemysłową. W cywilizacji informacyjnej dominuje sektor usług, wiedza, informacja i komunikacja, a struktury społeczne i gospodarcze stają się bardziej zdecentralizowane, elastyczne i zorientowane na sieć.

Toffler zauważa, że trzy fale cywilizacyjne nie następują po sobie w sposób liniowy, ale nakładają się na siebie, prowadząc do konfliktów i napięć między starymi i nowymi strukturami społecznymi, gospodarczymi i politycznymi. Przejście od jednej fali do kolejnej jest procesem stopniowym, a różne części świata i społeczeństwa mogą znajdować się na różnych etapach tych przemian.

Wraz z trzecią falą, Toffler prognozuje, że zmiany społeczne, gospodarcze i polityczne będą coraz bardziej dynamiczne i nieprzewidywalne, a społeczeństwa będą musiały nauczyć się radzić sobie z przyspieszonym tempie zmian i „szokiem przyszłości” – uczuciem dezorientacji i niepokoju wywołanym gwałtownym rozwojem nowych technologii i przemian społecznych.

Aby sprostać wyzwaniom trzeciej fali, Toffler sugeruje, że społeczeństwa muszą opracować nowe sposoby myślenia, strategie i polityki, które będą uwzględniać złożoność, zmienność i niepewność współczesnego świata. Konieczne jest również rozwijanie umiejętności adaptacji, uczenia się przez całe życie, innowacyjności, elastyczności oraz budowania relacji między różnymi podmiotami i sektorami.

W swoich pracach Toffler podkreśla również wagę humanizmu, etyki i odpowiedzialności społecznej w tworzeniu przyszłości opartej na trzeciej fali. Jego typologia okresów cywilizacyjnych przyczyniła się do zrozumienia procesów historycznych i społecznych oraz sformułowania prognoz i wizji przyszłości, które do dziś wywierają wpływ na debaty naukowe, polityczne i publiczne.


[1] Z: Ewa Polak, Przemiany cywilizacji współczesnej w sferze kultury materialnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1996, s.38

[2] Za: A. Toffler, The Third Wave, Bantam, New York 1981.

Zagrożenia współczesnej cywilizacji – filozoficzne rozważania

5/5 - (2 votes)

Wstęp

Współczesna cywilizacja, niezaprzeczalnie osiągając szereg sukcesów w dziedzinie nauki, technologii i medycyny, stanowi jednocześnie źródło licznych zagrożeń dla społeczeństwa oraz środowiska naturalnego. W obliczu tych wyzwań, filozofia może pomóc uświadomić nam konieczność refleksji nad naszymi wartościami i celami. Niniejszy esej przedstawi główne zagrożenia współczesnej cywilizacji, takie jak kryzys klimatyczny, rosnące nierówności społeczne, zagrożenia związane z nowoczesnymi technologiami oraz kryzys wartości, którym musimy stawić czoła, aby zachować równowagę i trwałość naszego świata.

Występuje dzisiaj wiele poważnych zagrożeń, które rysują coraz bardziej zniechęcający obraz przyszłości. Gwałtowny wzrost liczby ludności świata powoduje wiele kryzysów: żywnościowy, energetyczny, ekologiczny. Ogromne arsenały broni i środków niszczenia, z których tylko niewielki odsetek wystarczy na zniszczenie całej planety; zagrożenie związane z rewolucja informatyczną, zagrożenie etycznych wartości człowieka. Ale najgorszymi zagrożeniami są te w nas, w naszym wnętrzu. Upadek etycznych wartości, przerażający hołd dla mamony, brak umiejętności rozmawiania, porozumiewania się, upadek etyki w mediach (nie ma dla telewizji czy pracy żadnych świętości, goniąc za sensacją niszczą życie jednostek), degradacja wartości rodzinnych, która powoduje dezintegracje w systemie wartości młodych ludzi. Ludzie stają się maszynami – wstają rano, zarabiają, jedzą, idą spać. A gdzie czas dla „duszy”? Czy czeka nas przyszłość ignorancji uczuciowej? Czy warto walczyć o to co niszczymy o człowieczeństwo, czy też może lepiej pozostawić sprawy swojemu biegowi i czekać na kolejną rewolucję, która przyniesie … co przyniesie? Szczęście czy cierpienie, postęp czy regres, wojnę czy pokój… nie wiem, ale pomimo wszystko uważam, że warto czekać, choćby na najgorsze.

  1. Kryzys klimatyczny

Jednym z najbardziej palących zagrożeń współczesnej cywilizacji jest kryzys klimatyczny, wynikający z nadmiernego wykorzystania zasobów naturalnych, emisji gazów cieplarnianych oraz rosnącej konsumpcji. Filozofia ekologii pozwala zrozumieć, że przyczyną tego problemu jest głęboko zakorzeniony antropocentryzm, który traktuje środowisko naturalne jako zasób do wykorzystania przez człowieka. W odpowiedzi na ten problem, filozofowie proponują zmianę perspektywy na bardziej holistyczną i zrównoważoną, uwzględniającą współzależność wszystkich form życia na Ziemi.

  1. Rosnące nierówności społeczne

Współczesna cywilizacja, mimo swojego ogromnego rozwoju materialnego, pozostaje skonfrontowana z rosnącymi nierównościami społecznymi, które prowadzą do marginalizacji, wykluczenia i zwiększonej przemocy. Filozofia społeczna pokazuje, że przyczyną tego problemu jest kapitalistyczny system wartości, oparty na indywidualizmie, konkurencji i dążeniu do zysku. W odpowiedzi na ten problem, filozofowie proponują kierowanie się zasadami sprawiedliwości społecznej, solidarności oraz wzajemnej pomocy, które mogą przyczynić się do zmniejszenia napięć społecznych i budowy bardziej równego społeczeństwa.

  1. Zagrożenia związane z nowoczesnymi technologiami

Współczesne technologie, takie jak sztuczna inteligencja, inżynieria genetyczna czy cyberprzestrzeń, niosą ze sobą nie tylko ogromne możliwości, ale także liczne zagrożenia dla bezpieczeństwa, prywatności i moralności. Filozofia technologii pozwala zrozumieć, że bez odpowiedniej kontroli etycznej, nowoczesne technologie mogą być wykorzystane w sposób nieodpowiedni, prowadząc do uprzedmiotowienia człowieka, naruszenia jego podstawowych praw oraz wprowadzenia niebezpiecznych zmian w ekosystemach. W odpowiedzi na ten problem, filozofowie proponują rozwój etyki technologicznej, która stawia ludzkie wartości i dobro wspólne na pierwszym planie, zamiast dążyć do niekontrolowanego rozwoju i dominacji technologicznej.

  1. Kryzys wartości

Współczesna cywilizacja, będąc świadkiem erozji tradycyjnych wartości, boryka się z kryzysem wartości, który przejawia się w pustce duchowej, konsumpcjonizmie, braku poczucia wspólnoty oraz alienacji. Filozofia współczesna diagnozuje ten problem jako skutek utraty łączności z transcendencją, czyli przekraczaniem granic naszego codziennego doświadczenia w poszukiwaniu głębszych sensów życia. W odpowiedzi na ten problem, filozofowie proponują odbudowę duchowej i etycznej podstawy społeczeństwa, opartej na wartościach takich jak miłość, odpowiedzialność, altruizm i poszukiwanie prawdy.

Zakończenie

W obliczu zagrożeń współczesnej cywilizacji, filozofia pełni ważną rolę w uświadamianiu społeczeństwu konieczności refleksji nad własnymi wartościami, celami i dążeniami. Poprzez analizę kryzysu klimatycznego, rosnących nierówności społecznych, zagrożeń związanych z nowoczesnymi technologiami oraz kryzysu wartości, filozofia może pomóc nam odnaleźć drogę do bardziej zrównoważonej, sprawiedliwej i duchowo bogatej przyszłości dla współczesnej cywilizacji. W tym kontekście, filozofia staje się nie tylko dyscypliną teoretyczną, ale także praktycznym narzędziem przemiany społecznej, którego potrzebujemy, aby stawić czoła wyzwaniom naszego czasu.

Wyzwania związane z postępem naukowo-technicznym i rozwojem globalnych technologii

5/5 - (2 votes)

Wstęp

„Globalny wyścig konkurencyjny wymusza i gwałtownie przyspiesza postęp naukowo-techniczny, a rozwój technologii staje się dominującym czynnikiem produkcji decydującym o sukcesie i przetrwaniu.”[1]

Jednocześnie bariera czasowa i kosztowa powoduje, iż firmy międzynarodowe, których nie stać na kosztowne i pracochłonne badania, łączą się w korporacje, a wiele państw podejmuje wspólne działania na rzecz współpracy naukowo-technicznej. Jednocześnie badania te coraz częściej wymykają się spod kontroli, a badania, które do mają na celu ulepszenie standardu życia, coraz częściej (ze względu na korzyści majątkowe) są wykorzystywane, bez żadnej odpowiedzialności etycznej i bez obawy o dalsze losy ludzkości, stają się potężną bronią. W bezpardonowej walce o bogactwo, wpływy i władzę. Dlatego też wraz z rozwojem globalizacji nowym wyzwaniem dla państw i organizacji międzynarodowych staje się konieczność kontroli postępu naukowo-technicznego.

Postęp naukowo-techniczny oraz rozwój globalnych technologii przyczyniają się do dynamicznego wzrostu gospodarczego, wydajności pracy, komunikacji międzynarodowej i jakości życia. Współczesne technologie, takie jak internet, telekomunikacja, sztuczna inteligencja, biotechnologia czy energetyka odnawialna, wpłynęły na nasz sposób życia i funkcjonowania społeczeństw. Jednak z tymi osiągnięciami wiążą się również wyzwania, które musimy jako społeczeństwo rozpoznać i sprostać. Niniejszy esej przedstawia kluczowe wyzwania związane z postępem naukowo-technicznym i rozwojem globalnych technologii.

  1. Bezpieczeństwo cybernetyczne

Wraz z szybkim rozwojem technologii cyfrowych i internetu pojawiają się zagrożenia związane z bezpieczeństwem cybernetycznym, takie jak ataki hakerskie, kradzież tożsamości, szpiegostwo gospodarcze czy wojny cybernetyczne. Wyzwanie polega na opracowaniu strategii i środków zaradczych, które będą chronić infrastrukturę krytyczną, prywatność obywateli i dane wrażliwe.

  1. Etyka i regulacje w dziedzinie sztucznej inteligencji

Sztuczna inteligencja (AI) odgrywa coraz większą rolę w życiu codziennym, zarówno w sektorze prywatnym, jak i publicznym. Wyzwania związane z etyką i regulacjami w dziedzinie AI obejmują między innymi odpowiedzialność za decyzje podejmowane przez systemy AI, przejrzystość i sprawiedliwość algorytmów oraz ewentualne zagrożenia dla rynku pracy.

  1. Nierówności społeczne i technologiczne

Postęp technologiczny może prowadzić do pogłębiania nierówności społecznych i ekonomicznych, zarówno na poziomie lokalnym, jak i globalnym. Wyzwaniem jest zagwarantowanie dostępu do technologii i edukacji technologicznej dla szerokich mas społeczeństwa, aby wszyscy mogli korzystać z możliwości oferowanych przez nowoczesne technologie.

  1. Zmiany klimatyczne i zrównoważony rozwój

Technologiczny rozwój ma również wpływ na środowisko naturalne i klimat. Wyzwaniem jest rozwój i implementacja technologii zrównoważonych, które będą przeciwdziałać zmianom klimatycznym, wspierać ochronę środowiska i promować zrównoważony rozwój.

    5. Prywatność danych i nadzór

Wraz z rozwojem globalnych technologii, coraz więcej informacji jest gromadzonych i analizowanych przez korporacje, rządy i inne podmioty. Wyzwaniem jest ochrona prywatności danych i ograniczenie nadzoru, zapewnienie przejrzystości i odpowiedzialności władz oraz równowaga między bezpieczeństwem a wolnością obywateli.

  1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna

Postęp w dziedzinie biotechnologii i inżynierii genetycznej otwiera wiele możliwości, takich jak leczenie chorób genetycznych, ulepszanie roślin uprawnych czy przedłużanie życia. Jednakże te technologie rodzą również pytania etyczne, takie jak kontrola nad genetyką ludzką, manipulowanie genami czy wpływ na ekosystemy. Wyzwaniem jest opracowanie odpowiednich regulacji i zasad etycznych, które będą chronić zdrowie ludzi i środowisko.

  1. Etyka i regulacje w dziedzinie robotyki

Rozwój robotyki i automatyzacji ma potencjał przyczynić się do znaczących zmian w gospodarce, rynku pracy i społeczeństwie. Wyzwaniem jest zrozumienie i kontrolowanie wpływu tych technologii na ludzi, tworzenie odpowiednich regulacji prawnych i etycznych oraz ewentualne zagrożenia dla rynku pracy i społecznej równowagi.

  1. Edukacja i przyszłość pracy

W miarę jak nowe technologie zyskują na znaczeniu, istnieje potrzeba rozwijania umiejętności, które pozwolą ludziom dostosować się do szybko zmieniającego się rynku pracy. Wyzwaniem jest dostosowanie systemów edukacji do potrzeb przyszłości oraz pomoc pracownikom w przekwalifikowaniu się i zdobyciu nowych umiejętności niezbędnych w cyfrowym świecie.

Zakończenie

Wyzwania związane z postępem naukowo-technicznym i rozwojem globalnych technologii są zróżnicowane i dotyczą wielu aspektów życia społecznego i gospodarczego. Jako społeczeństwo musimy dążyć do rozwoju technologii, który będzie uwzględniał wartości etyczne, ochronę prywatności, sprawiedliwość społeczną i zrównoważony rozwój. Tylko wtedy będziemy w stanie skorzystać z pełni potencjału postępu technologicznego, jednocześnie minimalizując jego negatywne skutki.


[1] A. Zaorska, Ku globalizacji? Przemiany w korporacjach transnarodowych i w gospodarce światowej, Warszawa 1998, s.22-30.

Dzieje ludzkości – krótkie wprowadzenie

5/5 - (2 votes)

Wstęp

Dzieje ludzkości obejmują długą i złożoną historię rozwoju Homo sapiens od czasów prehistorycznych po współczesność. W ciągu tysiącleci ludzie ewoluowali, tworząc różnorodne kultury, religie i społeczeństwa, które wpłynęły na kształtowanie naszego świata. Niniejszy esej przedstawi krótkie wprowadzenie do dziejów ludzkości, skupiając się na kluczowych okresach i wydarzeniach, które wpłynęły na rozwój naszego gatunku i umożliwiły nam osiągnięcie obecnego poziomu zaawansowania.

Według najczęściej spotykanej interpretacji, dzieje ludzkości przedstawiane są jako trzy wielkie okresy historyczne:

  • okres przedcywilizacyjny – pierwotna gospodarka zbieracko-łowiecka, zakończony ok. 2700 r. p.n.e.;
  • okres cywilizacji rolniczych – powstanie i upowszechnienie się rolnictwa, 2700 r. p.n.e. – 1800 r. n.e.;
  • okres cywilizacji postindustrialnej – zapoczątkowany w drugiej połowie XX wieku.

Przejście z jednego okresu cywilizacyjnego do drugiego poprzedzone było zasadniczymi zmianami sposobów gospodarowania, zwane rewolucjami przemysłowymi, które to rewolucje stanowiły punkt zwrotny w dziejach ludzkości i były kolejnymi szczeblami rozwoju cywilizacji:

  • pierwsza rewolucja przemysłowa – neolityczna jest związana ze zdobyciem umiejętności uprawy roślin, udomowieniem zwierząt oraz pierwszymi wynalazkami w zakresie narzędzi rolniczych;
  • druga rewolucja przemysłowa – nowożytna (1800-1950/2000r.) związana jest z powstawaniem i rozwojem przemysłu, mechanizacja pracy oraz pojawieniem się nowych sposobów komunikowania się i transportu.[1]

Obecna cywilizacja, zwana cywilizacją postindustrialną czerpie z osiągnięć nowożytnej rewolucji przemysłowej.

  1. Prehistoria i rozwój Homo sapiens

Prehistoria obejmuje okres od powstania pierwszych hominidów około 7 milionów lat temu do wynalezienia pisma około 5000 lat temu. W ciągu tego czasu, ludzkość przeszła długą drogę ewolucji, prowadząc do powstania Homo sapiens około 300 000 lat temu. W trakcie prehistorii, ludzie zaczęli wykorzystywać narzędzia, tworzyć sztukę i rozwijać pierwsze formy społeczne, takie jak plemiona czy rodziny.

  1. Rewolucja neolityczna

Rewolucja neolityczna, która miała miejsce około 12 000 lat temu, była przełomowym wydarzeniem w dziejach ludzkości. W tym czasie ludzie zaczęli przechodzić z koczowniczego trybu życia na osiadły, wynajdując rolnictwo i hodowlę zwierząt. Powstały pierwsze osady, a z biegiem czasu – miasta i państwa. Rewolucja neolityczna doprowadziła do znaczącego wzrostu populacji oraz rozwój kultury materialnej i duchowej.

  1. Starożytność

Starożytność obejmuje okres od wynalezienia pisma do upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego w 476 roku n.e. W tym czasie powstały wielkie cywilizacje, takie jak starożytny Egipt, Mezopotamia, Grecja czy Rzym. Te społeczeństwa wprowadziły liczne innowacje w dziedzinie nauki, technologii, sztuki i filozofii, które wpłynęły na dalszy rozwój ludzkości.

  1. Średniowiecze

Średniowiecze trwało od upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego do odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba w 1492 roku. W ciągu tego okresu, Europa przeszła przez wiele przemian, zarówno kulturowych, jak i politycznych, w tym rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa, feudalizm i rozwój państw narodowych. W tym czasie również islamska kultura Złotego Wieku w świecie arabskim wpłynęła na rozwój nauki, medycyny, matematyki i filozofii.

  1. Odrodzenie

Odrodzenie było okresem od około XIV do XVII wieku, kiedy Europa doświadczyła odrodzenia kultury i nauki po średniowieczu. W tym czasie powstały liczne arcydzieła sztuki, literatury i architektury, a naukowcy, takich jak Kopernik, Galileusz czy Leonardo da Vinci, przyczynili się do rozwoju nauki i technologii. Odrodzenie również przyczyniło się do odkrywania nowych lądów i kształtowania początków globalizacji.

  1. Rewolucje naukowe i przemysłowe

Wiek XVII i XVIII przyniósł wiele rewolucji naukowych, które doprowadziły do zmiany paradygmatu w naukach przyrodniczych i społecznych. W tym czasie powstały podstawy nowoczesnej nauki, z takimi postaciami jak Isaac Newton czy John Locke. Rewolucja przemysłowa, która rozpoczęła się w XVIII wieku, doprowadziła do masowej industrializacji, urbanizacji i rosnącej zamożności społeczeństw zachodnich, ale także do problemów społecznych i środowiskowych.

  1. Wiek XX i współczesność

Wiek XX przyniósł wiele wydarzeń, które zaważyły na kształcie współczesnego świata, w tym dwie wojny światowe, zimną wojnę, rozprzestrzenianie się komunizmu i kapitalizmu, procesy dekolonizacji, a także rozwój technologii i globalizacji. W dziedzinie nauki i technologii miały miejsce takie osiągnięcia, jak teoria względności Einsteina, odkrycie DNA czy lądowanie na Księżycu. Współczesność to również czas wyzwań, takich jak zmiany klimatyczne, nierówności społeczne czy zagrożenia związane z rozwojem technologicznym.

Zakończenie

Dzieje ludzkości są bogate i złożone, obejmując różnorodne etapy ewolucji naszego gatunku, kultury i społeczeństw. Poprzez zrozumienie naszej przeszłości możemy lepiej zrozumieć, kim jesteśmy jako ludzie i jakie wyzwania stoją przed nami w przyszłości. Wiedza o historii daje nam narzędzia do refleksji nad naszymi wartościami, celami i działaniami, abyśmy mogli wspólnie budować lepszy świat i osiągać nowe sukcesy.


[1] Za: Ewą Polak, Przemiany cywilizacji współczesnej w sferze kultury materialnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1996, s.36.

Przykłady periodyzacji dziejów cywilizacji

5/5 - (2 votes)

W drugiej połowie XX wieku nastąpiła prawdziwa eksplozja badań futurologicznych. Współczesna literatura futurologiczna sięga już dziesiątków tysięcy pozycji. Na wzrost zainteresowania ta dziedziną badań wpływa na pewno zbliżająca się data nowego tysiąclecia oraz związane z tym oczekiwania i obawy. Olbrzymi rozwój techniki i jego zwiększający się wpływ na życie człowieka, a także coraz szybsze tempo zmian pobudzają wyobraźnię badaczy dziejów i przyczyniają się do powstawania wielu bardziej lub mniej realnych prognoz i wizji przyszłości człowieka.
„Zasadniczo rozróżniamy dwa podstawowe podejścia do przewidywania przyszłości:

  • eksploratywne, tzn. wnioskowania o przyszłości na podstawie wiedzy o przeszłości i teraźniejszości – służy ono między innymi tworzeniu, tzw. prognoz ostrzegawczych i mówi – jak być może;
  • normatywne – przyjęcie pewnej pożądanej wizji przyszłości (scenariusz rozwoju zdarzeń) i zastanawianie się przy spełnianiu, jakich warunków oraz pokonaniu, jakich barier jest możliwe jej urzeczywistnienie. Podejście to ma wpływ na kształtowanie przyszłości. Mówi nam ono jak być powinno.”[1]

W praktyce nie spotyka się czystych podejść, tj. wyłącznie eksploratywnych, czy też wyłącznie normatywnych.

W poglądach na temat kierunku przemian cywilizacyjnych wyróżnić można następujące orientacje:

  • optymalistyczny pogląd, że cywilizacje się doskonalą i przechodzą coraz wyższe stadia rozwoju;
  • nurt katastroficzny: cywilizacja sięgnęła już szczytowy punkt rozwoju i dalsze jej stadia będą stadiami regresywnymi prowadzącymi ostatecznie do upadku cywilizacji;
  • poglądy o rozwoju cyklicznym cywilizacji, który polega na powtarzalności w czasie pewnych zjawisk i procesów;
  • stanowisko dowodzące całkowitego rozdziału sfery cywilizacji i kultury, oraz teorii, iż tylko cywilizacja rozwija się i doskonali;
  • pogląd oparty na twierdzeniu, że każdy postęp okupiony jest regresem, a regres jest naturalna cena za postęp;
  • nurt ujmujący cywilizację w kategoriach permanentnego kryzysu[2].

Wielu futurologów skłonnych jest upatrywać w wydarzeniach przełomu wieków XX i XXI narodzin nowej cywilizacji, nazywanej najczęściej cywilizacja postindustrialną, określana ona również bywa, jako „cywilizacja ponadprzemysłowa, usługowa, cybernetyczna, informacyjna, informatyczna, metaindustrialna, poinformowanego rozumu, pogoni za jakością, itp.”[3]


[1] Ewa Polak, Przemiany cywilizacji współczesnej w sferze kultury materialnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1996, s.35.

[2] K. Krzysztofek, Uniwersalistyczne i pluralistyczne wizje pokojowego świata, Warszawa 1990, s.7-10.

[3] Ewa Polak, Przemiany cywilizacji współczesnej w sferze kultury materialnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1996, s.36.