Filozoficzne ujęcie religijności

5/5 - (1 vote)

fragment pracy magisterskiej

W naukach filozoficznych trudno jest odnaleźć definicję pojęcia „religijność”. Najczęściej o religijności mówi się w kontekście rozważania terminu „religia”.

Niekiedy o religijności mówi się jako o „fakcie religij­nym”, który jest pojmowany jako „jakikolwiek akt, stan, czy objaw tego stanu, w którym wyraża się i konstytuuje osobowy stosunek człowieka do rzeczywistości transcendentnej, a zwłasz­cza do osobowo rozumianego Boga”[i].

Istota faktu religijnego przedstawia się jako rzeczywis­tość horyzontalna i wertykalna zarazem. Wymiarem wertykalnym jest to, co w religijności boskie, nadludzkie, nadprzyrodzone, co nabiera dla człowieka znaczenia „troski ostatecznej”, wobec której jednostka nie może pozostać obojętna. Wymiarem zaś horyzontalnym jest natura, znaczące zdarzenie, bądź inny człowiek, czyli cała otaczająca rzeczywis­tość[ii].

W strukturę faktu religijnego wchodzą: przedmiot religij­ny, podmiot religijny i relacja religijna. Przedmiotem religijnym jest Byt Transcendentny o charakterze osobowym, całkowicie odmienny od porządku naturalnego . Byt ten jest najwyższą wartością dla jednostki pozostającej w relacji do Niego. Podmiotem religijnym może być jednostka, lub społeczeńs­two. Jego działanie ma charakter odpowiedzi na działanie przedmiotu poprzez pełne zaangażowanie w akcie religijnym. Relacja religijna zaś polega na wzajemnym zewnętrznym i wew­nętrznym oddziaływaniu przedmiotu i podmiotu. Czynnikiem konstytuującym tę relację jest uznanie przez człowieka przed­miotu religijnego za źródło istnienia i ostateczny cel ży­cia[iii].

W religijności chodzi więc przede wszystkim o odniesienie się człowieka do rzeczywistoś­ci transcendentnej. Zalążek  tego doświadczenia dany jest jako doświadczenie własnej ograniczono­ści i potrzeby transcendencji w pierwotnym doświadczeniu siebie samego jako osoby. W sposób bardziej rozwinięty odniesienie to ma miejsce w przeżyciu religijnym. Realizacją owego odniesienia są przede wszystkim dwa podstawowe akty religijne: modlitwa i ofiara. Są to więc dwa podstawowe elementy składowe religij­ności[iv].

Dokład­niejsza analiza pozwala wyróżnić: wierzenia, praktyki kultowe, życie moralne oraz strukturę organizacyj­ną[v]. Przy głębszej analizie religijności jednostki można wyróżnić następujące aspekty, w jakich się wyraża:

  • wymiar ideologiczny,
  • wymiar rytualny,
  • wymiar doświadczenia religijnego,
  • wymiar intelektualny,
  • wymiar konsekwencyjny[vi].

Często człowiek nazywany jest „bytem religijnym” (homo religiosus). W ten sposób bycie-ku-Bogu ukazywane jest jako znamię religijności człowieka. Jest to właściwość mocno zakorze­niona w naturze bytu osobowego, jakim jest człowiek. Religijność nie jest więc cechą przypadkową, zmienną, czy uwarunkowaną li tylko his­torycznie[vii]. Religijność jest dla jed­nostki sposobem przeżywania swego istnienia w związku z Bogiem, Transcendencją oraz z obiektywnym depozytem prawd i wartości religijnych[viii].


[i]  Z. Zdybicka. Religia, jw. s. 332.

[ii] Por. C. Skalicky. La credenza (fede) in Dio nel contesto del fatto religiozo. Lateranum 52: 1986. 2. s. 509-511. Cyt. za: W. Chaim Psychologiczna analiza religijności niespójnej. Lublin 1991. s. 15.

[iii]  Por. Z. Zdybicka. Religijność, jw. s. 328.

[iv] Z. Zdybicka. Religia, jw. s. 332.

[v] Por. W. Łydka. Religia, jw. s. 199-200.

[vi]  L. B. Brown. Psychology and religion. Select readings. Baltimore 1973 s. 11. Cyt. za: W. Chaim, jw. s. 17.

[vii] Z. Zdybicka. Religia, jw. s. 336.

[viii] Por. W. Chaim, jw. s. 10.

Dodaj komentarz